Naar het overzicht

Romeinse luchtkastelen

Mario Draghi kan de rentes laag houden, maar als Pipo de Clown en Gekke Henkie luchtkastelen gaan bouwen in Rome is het hek van de dam. De tijden van eurostress zijn terug.

Op mijn vorige column kreeg ik de reactie dat Italië en niet de bedrijfsschulden wel eens de kanarie in de kolenmijn kan zijn. Daar lijkt het inderdaad op, maar de problemen van het land zijn niet het gevolg van recente schuldopbouw. Er is een begrotingstekort van -2.3%, maar een overschot op de handelsbalans van 2.6%. Het primaire overschot op de staatsbegroting, zonder het betalen van aflossingen en rente op schulden, vertoont al ruim twintig jaar een surplus. Kom daar maar eens om bij een van de andere eurolanden.

De bizar hoge overheidsschulden (132% van BBP) zijn grotendeels ontstaan in de jaren tachtig van de vorige eeuw en bij gebrek aan economische groei nooit kleiner geworden. De euro is niet de oorzaak van de problemen in Italië. Het probleem is niet zozeer dat het land teveel schuld heeft, maar te weinig groei. Sinds 1999 is de groei slechts 0.5%. Dat is minder dan Japan, maar nog net boven Griekenland. Als groei lager is dan de rente worden schulden nooit minder. Van alle G20 landen heeft Italië ook slechte productiviteitsgroei en demografische trends. Gemiddeld genomen geen groei dus, maar het verschil tussen het Noorden en Zuiden is enorm.

In dat licht is de poging van Lega en M5S om een regering te vormen ook bijzonder. Lega stond lang voor een afsplitsing van Zuid-Italië, omdat men daar zou leven van het geld dat in het Noorden met hard werken werd verdiend. De vijfsterrenbeweging kreeg juist veel stemmen uit het Zuiden. Blijkbaar is de vijand van mijn vijand mijn vriend.

Aanvankelijk schrokken financiële markten niet erg van de Italiaanse verkiezingsuitslag. Beleggers hadden geleerd dat de soep niet zo heet gegeten wordt. Markten riepen pas basta! toen de contouren duidelijk werden van de regeringsplannen. De populisten sturen aan op een confrontatie met Europa over de euro, en willen tientallen miljarden extra uitgeven zonder dat duidelijk is hoe en of die worden gecompenseerd door extra inkomsten.

Mario Draghi kan de rentes laag houden via een obligatieopkoopprogramma. Als de rentes oplopen door een hogere groei is het prima, maar niet als dat gebeurt door het bouwen van luchtkastelen. Niet alleen liepen de rentes op Italiaans staatspapier op, ook het redenominatierisico dat een lidstaat het eurogebied verlaat is terug. Een mogelijke afwaardering in de komende weken van de kredietwaardigheid van Italië zou extra olie op het vuur gooien.

Behalve een gebrek aan groei en noodzaak tot structurele hervormingen blijft de financiële sector de achilleshiel. Gekscherend wordt weleens gezegd dat Italië meer bankfilialen heeft dan pizzeria’s. De financiële sector hervormen is eenvoudiger bij een lage rente en het proces is echt in gang gezet, maar verre van voltooid. De balansen van Italiaanse banken en verzekeraars staan vol staatsobligaties van eigen bodem. De financiële sector is de grootste crediteur van de staat. Nu de kansen oplopen op een default krijgen beleggers daar weer oog voor. Bij twijfel over de solvabiliteit zijn het spaargeld en de pensioenen wel degelijk ‘at risk’.

Op economisch rationele gronden blokkeerde de Italiaanse president Sergio Mattarella de benoeming van een eurosceptische minister van Financiën. Het is maar de vraag of de Italianen hem dat bij een nieuwe gang naar de stembus in dank zouden hebben afgenomen. De Italiaanse kiezer heeft de populisten een duidelijk mandaat gegeven en zou dat waarschijnlijk weer doen. Maak u geen illusies.

De populistische geest is uit de fles. Beleggers moeten rekening houden met zijn stress op markten. En laat de stress net komen op het moment dat er in Europa gepraat wordt over de uitgifte van obligaties die worden gedekt door alle lidstaten. De timing kon niet slechter...  

De auteur

Roelof Salomons

Aanmelden

Laat je e-mailadres achter en ontvang de nieuwste editie als eerste in je mailbox