Naar het overzicht

De olifantenman

13 juni 2019

Heeft ‘olifantenman’ Branko Milanovic gelijk? Legt te veel ongelijkheid een bom onder de democratie en creëert het een zichzelf in standhoudende bovenklasse? 

Ieder jaar nodigt de Rijksuniversiteit Groningen een gastspreker van naam uit voor een lezing ter ere van Angus Maddison. Professor Maddison is niet meer onder ons, zijn database met historische, economische data over vrijwel alle landen in de wereld sinds de start van onze jaartelling is dat echter wel. De gastspreker moet dus ‘iets’ hebben met economische geschiedenis. 

Na Thomas Piketty in 2018 was het dit jaar de beurt aan Branko Milanovic. De naam zegt u waarschijnlijk niet veel. Voor mij is hij echter geen onbekende. Ik heb hem eerder aangehaald toen ik met academici van uiteenlopende politieke signatuur in debat ging over inkomensverschillen en marktwerking. Hij is de man achter de beroemde olifantgrafiek, die de wereldwijde inkomensongelijkheid inzichtelijk maakte.

Het ging dus weer veel over ongelijkheid. Het blijft een belangrijk punt, dat zowel lastig is als om nuancering vraagt. De wereld is een veel betere plek om te wonen in vergelijking met vroeger. We zijn welvarender geworden, terwijl de ongelijkheid tussen landen afneemt. Dankzij de globalisering blijft dit proces ook doorgaan. De keerzijde is dat de ongelijkheid binnen landen toeneemt. Dat zet de sociale cohesie onder druk. 

Voor het egaliseren van de welvaartsverschillen kan een land steeds minder aan op de vakbonden. Globalisering zet de welvaartstaat en middenklasse onder druk. Het verschil tussen arm en rijk binnen landen neemt zichtbaar toe als gevolg van verschillende levensstijlen en uitgavenpatronen. Te veel ongelijkheid legt een bom onder de democratie en creëert een bovenklasse stelt Milanovic. Ik begrijp zijn punt, maar vind dit angstbeeld te ver gaan. Zeker in Europa.

Hoe ga je als Westerse wereld om met de gigantische uitdaging van ongelijkheid? Globalisering tegengaan door het optrekken van muren is niet het antwoord, zoals ik eerder stelde bij ons seminar over populisme. Dat komt als een boemerang terug. Milanovic pleitte voor een focus op het gelijk trekken van ‘endowments’ (in gastcollege vanaf 1u17m). Hij bedoelt hier het reduceren van vermogensongelijkheid en de het toegankelijk maken en houden hoger onderwijs mee. Ook de middenklasse moet twee kinderen naar een (top)universiteit kunnen sturen. 

Volledig mee eens. Maar hoe? Gelijke toegang tot onderwijs vereist een stimulans van de overheid, aangevuld met een sociaal leenstelsel.  Als je bang bent dat vermogensconcentratie bij de bovenklasse de dynamiek beperkt dan is de oplossing niet per definitie hogere belastingen. Ik zou focussen op de verschillen in arbeid en kapitaal. Wellicht een idee om de marginale belasting op arbeid, rendement op kapitaal en inkomsten uit andere bronnen gelijk te trekken? Soms zal dat leiden tot een hoger tarief, soms ook tot een lager. En we verminderen ook direct de bureaucratie. 
 

De auteur

Roelof Salomons

Aanmelden

Laat je e-mailadres achter en ontvang de nieuwste editie als eerste in je mailbox

News & Knowledge