Naar het overzicht

De zin van beleggen

Lees de nieuwsbrief als PDF

2019, 25 juli

ESG Nieuwsbrief

Download

Klimaatverandering: Een wereldwijde uitdaging

Klimaatverandering is een wereldwijde ontwikkeling die effect heeft op overheden, bedrijven en burgers, globaal en lokaal. Klimaatverandering is daarom een wezenlijk onderwerp bij verantwoord en duurzaam beleggen.

In deze nieuwsbrief schetsen we de (mogelijke) gevolgen van klimaatverandering, de investeringen die nodig zijn om deze ontwikkeling te remmen en de relatie met de duurzaamheidsdoelen van de VN. We belichten diverse initiatieven en wat wij actief doen om invulling te geven aan de uitdaging. Want klimaatverandering brengt risico’s, maar ook kansen met zich mee. Tot slot enkele tips hoe u klimaatverandering mee kunt nemen in uw beleggingsportefeuille.

“Anders dan andere ESG-onderwerpen is klimaatverandering allesomvattend. Iedereen krijgt hiermee te maken, van overheden tot bedrijven en burgers.”

Danny Dekker, Senior Responsible Investment Advisor bij Kempen

(Mogelijke) gevolgen van klimaatverandering

Er is ruime wetenschappelijke consensus dat de aarde door toedoen van de mens opwarmt, momenteel zitten we op circa 1 graad opwarming ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Daarom is in het Klimaatakkoord van Parijs afgesproken om te streven naar niet meer dan 2 graden opwarming. Hoewel het akkoord door praktisch alle landen, behalve de Verenigde Staten, wordt onderschreven, zijn de huidige maatregelen niet toereikend om onder de 2 graden te blijven (we komen eerder rond de 3 graden uit). Er zijn meer maatregelen en investeringen nodig.

 


IMPACT

Een halve graad minder opwarming van de aarde leidt al tot minder gevolgen. Eind 2018 bracht het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) een rapport uit waarin onder meer de (mogelijke) gevolgen van een temperatuurstijging van 1,5 graad ten opzichte van 2 graden wordt beschreven. Enkele verschillen zijn:

  • Het koraalrif zou met 70-90% verminderen en niet praktisch vergaan (>99%) bij 2 graden opwarming;
  • twee tot drie keer minder diersoorten komen in de knel (bijvoorbeeld 6% i.p.v. 18% van de bestudeerde insecten);
  • honderden miljoenen minder mensen ondervinden klimaatgerelateerde risico’s waaronder armoede;
  • de zeespiegel stijgt (10 cm) minder tegen het einde van deze eeuw (waardoor minder mensen te maken krijgen met klimaatgerelateerde risico’s).

 


Hoe hoog is de rekening?

De overgang naar een economie met minder broeikasgassen vereist een snelle en verregaande transitie in alle systemen, in zowel in energie als in landbouw, stedelijke, infrastructurele en industriële systemen. De hieraan gerelateerde transformatie op economisch en financieel gebied is significant en brengt zowel risico’s als kansen met zich mee. De kosten van de gevolgen van klimaatverandering nemen toe wanneer langer wordt gewacht met de investeringen in de transitie. Diverse organisaties hebben de investeringen die nodig zijn om invulling te geven aan de transitie naar een CO2-neutrale economie geschat en laten zien dat materiele investeringen nodig zijn[1],[2]:

  • Het IPCC voorspelt dat de noodzakelijke additionele energiegerelateerde investeringen, in lijn met het opwarmingsscenario van 1.5°C jaarlijks tot 2050, circa $800 miljard bedragen.
  • De Europese Unie heeft berekend dat er een investeringskloof is van bijna €180 miljard willen zij hun klimaat- en energiedoelen halen (dit correspondeert met circa 6% van de huidige investeringen).
  • De OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) schat in dat om het 2°C doel te halen, de obligaties waarmee hernieuwbare energie wordt gefinancierd, de potentie hebben om het bedrag van $620 miljard tot $720 miljard te halen in jaarlijkse uitgiftes en $4,7 biljoen tot $5,6 biljoen in uitgegeven aandelen en obligaties tegen 2035.
  • Het IEA (International Energy Agency) verwacht dat gemiddeld $3,5 biljoen aan jaarlijkse investeringen in de energiesector nodig zullen zijn tot 2050 om naar een CO2 neutrale economie te bewegen.
Klimaatverandering en de VN duurzame ontwikkelingsdoelen

Klimaatverandering is een wereldwijde uitdaging en gerelateerd aan de duurzaamheidsdoelen (Sustainable Development Goals, SDG’s) van de Verenigde Naties. Zo hebben duurzaamheidsdoelen Duurzame en toegankelijke energie (SDG 7) en Klimaatactie (SDG 13) een directe relatie met klimaatverandering. Daarnaast zijn andere duurzaamheidsdoelen ook gelieerd aan (de gevolgen van) klimaatverandering. Zoals het voorkomen van armoede en honger (doelen 1 en 2), wat negatief beïnvloed kan worden door bijvoorbeeld meer hitte en droogte of klimaatmigratie. En het verminderen van ongelijkheid tussen mensen (doel 10) kan negatief beïnvloed worden doordat niet iedereen zich tegen klimaatrisico’s kan verzekeren of de kosten kan dragen.

Dat klimaatverandering een (potentiële) impact heeft op alle duurzaamheidsdoelen wordt ook door het IPCC in haar laatste rapport (uit 2018)[3] aangegeven. Voor het behalen van de duurzaamheidsdoelen zijn dan ook significante investeringen nodig. Zo heeft de VN geschat dat de jaarlijkse ‘investerings-gap’ om de doelen te behalen in alleen de ontwikkelingslanden circa $2,5 biljoen is[4].



SDG'S

Wij focussen ons specifiek op vijf [5] van de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s). Deze sluiten hetmeest aan bij onze kernactiviteiten, waardoor we een grotere bijdrage kunnen leveren. We onderzoeken hoe we deze doelen kunnen koppelen aan onze eigen doelstellingen. Daarnaast zijn we bezig met het meten van impact en de rapportage aan onze klanten - waar mogelijk - over de duurzaamheid van hun beleggingen.

Deze SDG’s hebben onze speciale aandacht:
Doel 7: Betaalbare en duurzame energie.

We verminderen onze CO2-voetafdruk en we moedigen onze klanten aan om klimaatvriendelijke maatregelen te treffen, zoals een lager energieverbruik en over te schakelen op schone energie. Wij beleggen in bedrijven en gaan met hen een actieve dialoog aan over het reduceren van hun CO2-uitstoot.

Doel 8: Waardig werk en economische groei.

In verschillende rollen – als belegger, kredietverstrekker en adviseur – bevorderen wij duurzame economische groei.

Doel 12: Verantwoorde consumptie en productie.

Als langetermijnbelegger moedigen we de ondernemingen waar we in investeren aan om duurzaam te produceren, hun processen te verduurzamen en hun rapportage over duurzaamheid te stroomlijnen.

Doel 16: Vrede, justitie en sterke publieke diensten.

We nemen, in onze verschillende rollen, internationale verdragen en akkoorden serieus en voeren een dialoog met ondernemingen waarin we goede governance en anti-corruptie promoten.

Doel 17: Partnerschap om doelstellingen te bereiken.

Om de SDG’s allemaal te realiseren is wereldwijde samenwerking nodig. Daarom maken we deel uit van duurzame organisaties en initiatieven zoals PRI, CDP, IIGCC en SDG-initiatieven.

Welke maatregelen zijn er al genomen voor wet- en regelgeving?
We zien dat het Klimaatakkoord van Parijs wordt doorvertaald naar commitments en beleid, wet- en regelgeving [6] door de beleidsmakers van landen. Zo hebben diverse landen zich gecommitteerd om geheel of grotendeels binnen enkele decennia klimaatneutraal te zijn: het Verenigd Koninkrijk als eerste G7 land (klimaatneutraal in 2050), Frankrijk (klimaatneutraal in 2050), Denemarken (70% minder uitstoot in 2030), Finland (klimaatneutraal in 2035), Zweden (nul uitstoot in 2045) en Nederland (95% uitstootreductie in 2050). Daarnaast hebben Amerikaanse staten zich ook uitgesproken, zoals New York (nul uitstoot in 2050) en Californië (de zesde economie wereldwijd, klimaatneutraal in 2045).

Tevens heeft de Europese Commissie (EC) zich als doel gesteld om een klimaatneutrale economie te hebben in 2050. Dit moet leiden tot economische stimulans, meer banen en een sterkere concurrentiepositie in Europa. Een van de middelen die wordt ingezet is het Europese Emissions Trading System (EU ETS), een marktinstrument waarmee de EU de uitstoot van broeikasgassen kosteneffectief wil verminderen. Dit is het grootste emissiehandelssysteem voor het broeikasgas CO2 ter wereld. Ook China, het land met de grootste CO2-uitstoot ter wereld, onderzoekt de mogelijkheden voor een emissiehandelssysteem en verwacht hier volgend jaar mee te beginnen.  

Momenteel is de EC bezig om duurzame (klimaatgerelateerde) standaarden en regelgeving op te zetten middels haar Action Plan on Sustainable Finance, dat in 2018 is begonnen en heeft geleid tot de vorming van de Technical Expert Group on Sustainable Finance. Deze groep adviseert over de ontwikkeling van een taxonomie om duurzame economische activiteiten te bepalen, standaarden voor Europese groene obligaties, benchmarks voor strategieën die beleggen in activa die bijdragen aan CO2 reductie en richtlijnen voor het verbeteren van de verstrekking van klimaatgerelateerde informatie door ondernemingen. Inmiddels heeft de expertgroep rapporten over deze onderwerpen uitgebracht die openstaan voor (publieke) consultatie.
Nederland
In Nederland is eind mei van dit jaar de Klimaatwet bekrachtigd door de Eerste Kamer. Deze wet bevat een streefdoel van 49% minder CO2-uitstoot in 2030 ten opzichte van 1990 en een einddoel van 95% minder CO2-uitstoot in 2050. Welke maatregelen er tot 2030 worden genomen staat in het in juni door de overheid gepresenteerde Klimaatakkoord. In dit pakket staan onder andere afspraken met de sectoren (elektriciteit, landbouw en landgebruik, gebouwde omgeving, industrie, mobiliteit) over de maatregelen die worden genomen om de klimaatdoelen te halen. In het Klimaatakkoord staat ook het commitment van de financiële sector (banken, verzekeraars, pensioenfondsen en vermogensbeheerders) om bij te dragen aan het Klimaatakkoord middels nieuwe financiering voor duurzame projecten en op een beheerste en bestendige wijze bestaande (energie)portefeuilles te heroverwegen. Financiële instellingen hebben het Klimaatakkoord in juli ondertekend en zij verplichten zich vanaf 2020 te rapporteren over de klimaatimpact van hun financieringen en beleggingen. Daarnaast zullen zij uiterlijk in 2022 actieplannen klaar hebben die bijdragen aan een vermindering van de CO2-uitstoot.
De Nederlandsche Bank 
De financiële sector als geheel heeft een belangrijke rol in het behalen van de klimaatdoelen. Financiële instellingen moeten meer rekening houden met de risico’s die gepaard gaan met klimaatverandering en de overgang naar een klimaatneutrale economie. De Nederlandsche Bank heeft daarom diverse studies uitgevoerd rondom de klimaatrisico’s en de aanpak van financiële instellingen, inclusief een klimaatstresstest waarbij een disruptieve energietransitie kan leiden tot significante verliezen voor de financiële instellingen. DNB heeft daarom klimaatrisico’s als een van de drie speerpunten verankerd in het toezicht. Daarnaast heeft DNB het Platform voor Duurzame Financiering opgericht, met daarin de werkgroepen Klimaatrisico en PCAF (Platform Carbon Accounting Financials). Kempen is actief deelnemer aan deze werkgroepen. 
Markt: Groene obligaties

De toegenomen aandacht voor klimaatverandering zien we ook terug in de markt. Een voorbeeld is de snelle toename van de groene obligaties (green bonds); waarvan de eerste obligatie in 2008 door de Wereldbank werd uitgegeven, in 2015 nog $66 miljard was en vorig jaar al $389 miljard bedroeg. Met groene obligaties kunnen landen, instellingen, banken of bedrijven geld ophalen dat specifiek bedoeld is voor de financiering van nieuwe of bestaande milieuvriendelijke projecten. Nederland heeft recent ook een groenobligatie uitgegeven om deze markt verder te stimuleren, en haalde bijna €6 miljard op voor duurzame energie (SDE-regeling), energie-efficiëntie (STEP-regeling, duurzaam vervoer (uitgaven en investeringen in spoorinfrastructuur) en klimaatadaptatie (Deltafonds).

Om greenwashing (een bedrijf of instelling doet zich duurzamer of groener voor dan het is) te voorkomen zijn door een groep financiële instellingen, waaronder de Wereldbank, Green Bond Principles (GBP) opgesteld. Dit zijn echter vrijwillige criteria. Daarom is het Action Plan on Sustainable Finance, via de TEG expertgroup, met aanbevelingen gekomen voor Europese groene obligaties. Zo kunnen beleggers straks eenvoudig zien welke groene obligaties voldoen aan de opgestelde ‘groene’ criteria.

ESG Newsletter Q2 Image

Hoe pakt Kempen het aan?

Kempen is een vermogensbeheerder met een lange horizon die gelooft in betrokken aandeelhouderschap waar alle stakeholders van profiteren. Klimaatverandering is een ESG-aandachtsgebied voor Kempen en als langetermijn vermogensbeheerder zijn we overtuigd dat we hier een bijdrage kunnen leveren. We hebben ons eraan gecommitteerd om onze klanten te ondersteunen bij de kansen en risico’s die klimaatverandering met zich meebrengen:

  • We nemen klimaatverandering mee in onze duurzaamheidsdoelen.
  • Klimaatverandering is onderdeel van ons ESG-beleid.
  • Klimaatverandering is onderdeel van ons ESG-integratieproces, wat betekent dat we het meenemen in ons beleggingsproces, er op screenen en monitoren. Verder meten we sinds 2017 de carbon footprint van de beleggingen van onze klanten[1]. Momenteel voor circa 50% van de beleggingen, ons streven is om dit te doen voor alle beleggingen. Een belangrijke voorwaarde hierbij is de beschikbaarheid van data. (Onze meetmethode vindt u in het recent verschenen Responsible Investment rapport 2018.)
  • We nemen klimaatverandering mee in ons actief aandeelhouderschap:
    • We gaan met bedrijven de dialoog aan (zogenoemde engagements) om hen te stimuleren om klimaatverandering mee te nemen in hun bedrijfsvoering en maatregelen te nemen om in lijn met het Klimaatakkoord van Parijs te komen. Dit doen we via directe engagements en samen met andere beleggers via gezamenlijke engagements. Voorbeelden van deze engagements vindt u in onderstaande tekstbox.
    • Als vermogensbeheerder oefenen wij stemrecht uit. We zien dit als een essentieel onderdeel van actief aandeelhouderschap. We steunen voorstellen die in lijn zijn met ons klimaatbeleid. Zo hebben we vorig jaar bij Shell gestemd voor het klimaatvoorstel van Follow This. Dit jaar hebben we bij andere olie- en gasbedrijven ook voor gestemd bij vergelijkbare klimaatvoorstellen (Equinor en BP).
  • We rapporteren in lijn met de standaard op het gebied van klimaatverandering, genaamd Task Force on Climate-related Financial Disclosures (TCFD). Via deze rapportage laten we zien hoe we klimaatrisico’s en -mogelijkheden meenemen in onze governance, risicomanagement, metrieken en rapportages. Een onderdeel waar we momenteel aan werken is scenario-analyse, waarin klimaatverandering naar de toekomst toe wordt meegenomen. We zullen bij deze analyses zowel fysieke risico’s (denk aan overstromingen), als transitierisico’s (bijvoorbeeld de energiesector) betrekken.



GEZAMENLIJKE ENGAGEMENT

Om onze invloed te vergroten nemen we deel aan gezamenlijke engagementinitiatieven. Een belangrijk klimaatgerelateerd initiatief waarin we een actieve deelnemer zijn is de Climate Action 100+, via de IIGCC.

Climate Action 100+ en IIGCC
Een belangrijk internationaal initiatief in de financiële sector is de Institutional Investors Group on Climate Change (IIGCC). Hierin spreken institutionele beleggers bedrijven en overheden aan op hun verantwoordelijkheden ten aanzien van klimaatverandering. Een belangrijk initiatief dat het IIGCC binnen Europa coördineert is de Climate Action 100+. Hierin gaat een grote groep asset managers en asset owners de dialoog aan met de grootste bedrijven in CO2-intensieve sectoren - gezamenlijk verantwoordelijk voor twee derde van de wereldwijde uitstoot - om de transitie te maken richting een klimaatneutrale economie. 

Voorbeelden van engagements
Royal Dutch Shell: er zijn lange- en kortetermijndoelen geformuleerd door Shell op het gebied van CO2-reductie en ze zijn bovendien gekoppeld aan de beloningen van bestuurders. Ook heeft Shell toegezegd transparanter te zijn over hun lobbyactiviteiten. We stimuleren dat Shell verder gaat met haar klimaatambitie.
Glencore: toezegging van Glencore, een van ’s werelds grootste mijnbouwers en grondstoffenhandelaars, om de productie van steenkool terug te dringen.
Voor de complete engagement case met Royal Dutch Shell en Glencore, maar ook engagement cases met andere bedrijven verwijzen we graag naar onze website



Hoe om te gaan met klimaatverandering in de beleggingen? Hierbij enkele tips

Klimaatverandering is een wezenlijk onderwerp in verantwoord en duurzaam beleggen. Hieronder geven we enkele tips hoe u klimaatverandering mee kunt nemen in uw beleggingsportefeuille.

  • Bepaal de importantie van het onderwerp klimaatverandering. Hoe belangrijk is het voor uw organisatie, deelnemers, overige stakeholders? Hierbij kunt u tevens de duurzaamheidsdoelen (SDG’s) als breder denkkader gebruiken. Aan welke doelen wil uw organisatie een bijdrage leveren?
  • Bepaal waar u klimaatverandering in uw organisatie wilt laten terugkomen, waaronder in de beleggingen. 
  • Bepaal hoe u klimaatverandering wilt meenemen in de beleggingen:
    • Opnemen in de ‘investment beliefs’. 
    • Opnemen in het ESG-beleid, inclusief de definitie, ambitie en richtlijnen. De volgende vragen kunnen u hierbij helpen:
      • Wat wilt u bereiken en hoe? Is uw doel vooral risicobeheersing, wilt u juist een maatschappelijke bijdrage leveren of beide?
      • Neemt u klimaatrisico’s mee bij het bepalen van de strategische asset allocatie, bijvoorbeeld in een ALM-studie? 
      • Wilt u de CO2-uitstoot van de beleggingen reduceren, in welke mate, en hoe? Wilt u bepaalde sectoren uitsluiten en/of bewegen via engagement met bedrijven, denk hierbij aan kolen,  mijnbouw of nutsbedrijven met kolencentrales? 
      • Ziet u de toegevoegde waarde van engagement-activiteiten? Ondersteunt uw vermogensbeheerder initiatieven zoals de Climate Action 100+?
      • Wilt u in bepaalde categorieën (bijvoorbeeld in green bonds) beleggen? Neemt u dit op binnen reeds bestaande mandaten of heeft een specifieke allocatie de voorkeur?
      • Wilt u in bepaalde bedrijven (bijvoorbeeld best-in-class op dit onderwerp) beleggen? Volstaat hiervoor een generieke ESG-rating, waaronder klimaat, of wilt u hier specifiek op sturen?
    • Opnemen van het onderwerp in de rapportage.
  • Deel de uitkomsten van het beleid en de implementatie met uw stakeholders en vraag om feedback.
Bronnen

[1] Bron: NGFS - A call for action. p.15
[2] International Energy Agency, Chapter 2 of “Perspectives or the Energy Transition – Investment Needs for a Low-Carbon Energy System”, 2017
[3] IPCC - Summary for policy makers
[4] UNCTAD's World Investment Report 2014
[5] Lees meer over Van Lanschot Kempen en SDG’s
[6] Aanvullende regelgeving op Europees niveau waarin klimaatverandering een van de ESG onderwerpen is, is de IORPII richtlijn, waarin institutionele beleggers (pensioenfondsen) sinds begin 2019 verplicht zijn om expliciet te maken hoe ze in hun beleggingsbeslissingen rekening houden met ESDG-factoren, waaronder klimaatverandering.

[7] Zie het jaarverslag voor de meetmethode van onze carbon footprint en ons Klimaatbeleid

 

Aanmelden voor onze ESG nieuwsbrief

Laat je e-mailadres achter en ontvang onze ESG nieuwsbrief als eerste in je inbox

KEMPEN BELIEFS

Kempen is een vermogensbeheerder die gelooft in betrokken aandeelhouderschap en een lange beleggingshorizon omdat daarmee recht wordt gedaan aan de belangen van alle stakeholders. In de dienstverlening aan onze klanten staat waardecreatie centraal. We willen onze klanten helpen om duurzaam vermogen op te bouwen en te behouden dat niet alleen economisch rendement oplevert, maar ook een concrete positieve impact heeft. Daarom vinden we het belangrijk dat Kempen zich een betrokken aandeelhouder toont die vanuit een langetermijnperspectief oog voor milieu, sociale en governance (ESG) kwesties heeft.

HOE KEMPEN VERANTWOORD BELEGT

Kempen maakt zich sterk voor duurzame alpha. Ons ESG-beleid steunt daartoe op vier pijlers: 

  •  ESG-integratie: ervoor zorgen dat we in onze beleggingsanalyses en -processen duurzaamheidsrisico’s en- kansen voldoende meewegen.
  • Uitsluiting en vermijding: niet beleggen in ondernemingen waar sprake is van controversiële activiteiten of gedragingen.
  • Actief aandeelhouderschap: verantwoord omgaan met het kapitaal van onze klanten en onze invloed aanwenden om via dialoog en uitoefening van het stemrecht het gedrag van ondernemingen in specifieke ESG-kwesties te verbeteren en positieve veranderingen in gang te zetten.
  • Positieve impact: beleggen met als doel impact te hebben en een concrete positieve bijdrage te leveren, bijvoorbeeld aan de door de VN geformuleerde Duurzame Ontwikkelingsdoelen (SDG’s).

Om onze missie en visie in praktijk te brengen, gaan we over een breed scala aan strategische, financiële en ESG-kwesties de dialoog aan met ondernemingen in onze portefeuilles. Als actieve aandeelhouder leggen we ons gewicht in de schaal om hun ESG-prestaties te helpen verbeteren. Op deze wijze stellen we enkele van de belangrijkste en meest urgente duurzaamheidskwesties aan de orde die in het bedrijfsleven en de wereld spelen. Onze belangrijkste engagementthema’s zijn: mensenrechten, arbeidsrechten, klimaatverandering en governance.

Samen met andere beleggers leveren we een bijdrage aan de ontwikkeling van principes en standaarden voor maatschappelijk verantwoord ondernemen. Deze collectieve engagementinitiatieven zijn op zowel sectoren als specifieke ondernemingen in onze portefeuilles gericht. 

Klik hier voor verantwoord beleggen bij Kempen

Ons team

Narina Mnatsakanian
Danny Dekker